Geçmişte ruh çağırma seanslarında “Ey ruh geldiysen üç kere vur” denir, boş fincan bir şekilde kıpırdadığında ruhun geldiğine inanılır ve sohbet edilirdi. Bu geleneksel seansların yerini günümüzde dijital ruh çağırma seansları aldı. Yakınlarını kaybedenlerin yaşadıkları yas ile başa çıkabilmek için ölen yakınlarının yapay zekâ tarafından yaratılan hayaletleriyle sohbet etme modasının yayıldığı belirtildi. ABD’de Colorado Boulder Üniversitesi tarafından yapılan araştırmaya göre, ölenlerin hayattayken paylaştıkları mesajlarını, fotoğraflarını ve kendisiyle ilgili diğer bilgileri verdiğinizde yapay zekâ yaşamını yitiren yakınlarınızın hayaletlerini oluşturuyor.
‘Babaannemi hissediyorum’
Yapay zekânın ölen kişilerin seslerine ve karakterlerine uygun hayaletler yaratması dünyada ilgi görüyor. Üniversitenin araştırmasına katılanların çoğu ölen sevdiklerinin ses tonlarını kullanan yapay zekâ ürünü hayaletleri tercih etti. 30’lu yaşlarındaki bir kadın, ölmüş babaannesinin sesiyle konuşan yapay zekâyı duyduktan sonra “Onu görebiliyorum, onu hissedebiliyorum. Babaannem öldükten sonra beni ziyaret edeceğine söz vermişti, sözünü tuttu” dedi. Bir genç ise ölmüş dedesinin yapay zekâ hayaletine “Doğru yolda mıyım?” diye sorup cevap aldı! Ancak bir başka genç, ölmüş üvey babasının hayaletinin kendisine “Şampiyon” diye seslenmesine çok şaşırdı; çünkü gerçekte böyle bir şey olmamış.
‘Etkisi kişiden kişiye değişir’
Uzman Klinik Psikolog Doç. Dr. Gizem Akça: “Yapay zekâ aracılığıyla hayatını kaybeden kişilerin sesi, fotoğrafları ve yazışmaları kullanılarak oluşturulan dijital karakterlerle iletişim kurulmasının psikolojik etkileri kişiden kişiye değişiyor. Psikolojide “normal” ve “anormal” şeklinde keskin ayrımlar yapılmıyor, aynı durum bazı kişilerde yas sürecini ağırlaştırırken, bazı kişilerde ise duyguların ifade edilmesini kolaylaştırabiliyor. Yapay zekâ destekli yas sürecinin bireyler üzerinde çift yönlü etkisi söz konusu. Bir kişide travmayı artırabilir, gerçekliği kabullenmesini zorlaştırabilir ve yas sürecini uzatabilir. Ancak başka bir kişide duyguların dışa vurulmasını sağlayarak kaybı kabullenmesine katkıda bulunabilir. Bu nedenle herkes için geçerli tek bir değerlendirme yapmak doğru değil.”
‘Çözüm olarak görülmemeli’
Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi’nden Klinik Psikolog Aleyna Damla Özcan: “Yapay zekânın ölen bir kişinin sesini, mesajlarını ve fotoğraflarını kullanarak onunla konuşuyormuş hissi yaratması etkileyici bir teknoloji ama bunun psikolojik etkisi kişiden kişiye değişebilir. Bu kullanımın sınırları iyi çizilmeli. Kişi zamanla gerçek yaşamdan uzaklaşıyor, ölen yakınıyla kurduğu dijital ilişkiyi sürdürmeye ihtiyaç duyuyor ya da kaybın gerçekliğini kabul etmek yerine bu sohbetlere tutunuyorsa, bu teknoloji yas sürecini desteklemekten çok geciktiren bir araca dönüşebilir. Karşımızdaki kişi kaybettiğimiz yakınımız değil, onun bıraktığı dijital izlerden oluşturulmuş bir simülasyon. Bu nedenle yasın yerine geçen bir çözüm olarak görülmemeli.”
